Jak nie dać się oszukać na krypto? Sprawdź się na pięciu wiadomościach.

Oszustwa zmieniają nazwy, nie mechanizmy

Co kilka miesięcy pojawia się nowa platforma, nowy bot albo nowy „projekt”, o którym nagle mówią wszyscy. Nazwy i logotypy się zmieniają, a sposób działania prawie nigdy. Oszustwa kryptowalutowe opierają się na kilku sztuczkach, które powtarzają się od lat, bo wciąż działają. Kto zna je na pamięć, większość takich wiadomości odrzuca w kilka sekund, zanim ktokolwiek zdąży go przekonać.

To ważne tym bardziej, że przy kryptoaktywach ochrona prawna klienta bywa ograniczona, a europejskie urzędy nadzoru osobno ostrzegają przed agresywną promocją w mediach społecznościowych (EBA, EIOPA i ESMA). Pieniędzy wysłanych oszustowi zwykle nie da się po prostu cofnąć, dlatego najtańszą ochroną jest rozpoznanie sztuczki, zanim cokolwiek wyślesz.

Pięć wzorców, które warto znać na pamięć

• Obietnica stałego zysku. Oferta podaje równy procent co dzień, co tydzień albo co miesiąc, jakby rynek krypto nie miał złych okresów. Jak rozpoznać: ktoś zna z góry wysokość twojego zysku, a o ryzyku straty milczy albo wspomina o nim drobnym drukiem.
• „Pomoc techniczna”, która odzywa się pierwsza. Oszuści obserwują grupy i komentarze, a kiedy ktoś napisze o kłopocie z kontem, zgłaszają się prywatnie jako konsultanci. Jak rozpoznać: prawdziwej obsługi szukasz sam, w aplikacji albo na stronie, której adres wpisujesz ręcznie, więc każdy „konsultant”, który znalazł ciebie, jest podejrzany.
• Prośba o frazę odzyskiwania. Kilkanaście albo dwadzieścia kilka słów daje pełny dostęp do portfela, bez hasła i bez twojej wiedzy. Pretekstem bywa „weryfikacja”, „aktualizacja” albo „odbiór nagrody”. Jak rozpoznać: jeśli ktokolwiek, w formularzu, w rozmowie czy na stronie, chce poznać te słowa, właśnie próbuje opróżnić twój portfel.
• Piramida z prowizjami na kilku poziomach. Pakiet, bot albo „kopalnia w chmurze” jest tylko opakowaniem, a pieniądze dla starszych uczestników pochodzą z wpłat nowych. Pierwsze wypłaty naprawdę przychodzą, bo mają przyciągnąć kolejnych chętnych. Jak rozpoznać: zapytaj, skąd weźmie się twój dochód, a jeśli odpowiedź sprowadza się do tego, ilu ludzi przyprowadzisz, masz do czynienia z werbunkiem.
• Presja czasu i zamknięty krąg „wybranych”. Licznik odlicza godziny, grupa „zaraz się zamyka”, a zaproszenie podobno dostałeś tylko ty. Chodzi o to, żebyś zdecydował, zanim zdążysz kogoś zapytać. Jak rozpoznać: uczciwa propozycja przetrwa dobę namysłu, więc jeśli ktoś nie daje ci czasu na sprawdzenie, właśnie sprawdzenia się obawia.

Zanim wyślesz pieniądze

Trzy nawyki odcinają większość zagrożeń:

• Sprawdź podmiot na liście ostrzeżeń publicznych Komisji Nadzoru Finansowego. Pamiętaj jednak, że brak firmy na tej liście nie zwalnia z dalszego sprawdzania i nie dowodzi, że jest uczciwa (KNF). Kilka urzędowych list naraz, w tym polską i unijną, przeszukasz jednym wpisem: sprawdź giełdę albo firmę.
• Wpisuj adresy ręcznie. Nie klikaj w linki z wiadomości ani w reklamy nad wynikami wyszukiwania, bo fałszywe strony potrafią wyglądać jak prawdziwe co do piksela.
• Odczekaj i zapytaj. Opowiedz o propozycji komuś, komu ufasz, zanim przelejesz choćby złotówkę. Oszustwo rzadko wytrzymuje rozmowę z kimś, kto nie jest w nie zaangażowany.

Co zrobić, jeśli już straciłeś

Najpierw jedno: to nie jest powód do wstydu. Oszuści pracują według gotowych scenariuszy i robią to zawodowo. Teraz liczą się szybkość i porządek.

• Nie wpłacaj nic więcej. „Opłata za odblokowanie wypłaty” czy „prowizja za wypłatę” to zawsze kolejna runda tego samego oszustwa.
• Zabezpiecz to, co zostało. Jeśli ktoś poznał twoją frazę odzyskiwania, uznaj portfel za przejęty i przenieś resztę środków do nowego portfela z nową frazą. Zmień hasła i włącz dwuetapowe logowanie z aplikacji.
• Zbierz dowody. Zrzuty ekranu rozmów, adresy stron, adresy portfeli, identyfikatory transakcji i potwierdzenia przelewów. Nie kasuj korespondencji z oszustem.
• Skontaktuj się ze swoim bankiem, jeśli płaciłeś przelewem albo kartą. Im szybciej to zrobisz, tym większa szansa, że bank zdąży zareagować. Jeśli podałeś dane karty, zastrzeż ją.
• Zgłoś sprawę na policję. Zabierz ze sobą zebrane dowody. Zawiadomienie przyda się też w rozmowie z bankiem.
• Zgłoś incydent do CERT Polska, zespołu działającego w NASK. Formularz zgłoszeniowy znajdziesz na stronie incydent.cert.pl, a zgłaszać można także fałszywe strony wyłudzające dane. CERT Polska prowadzi listę ostrzeżeń przed niebezpiecznymi stronami, więc twoje zgłoszenie może zatrzymać kolejną osobę (CERT Polska).

Uważaj na drugą falę

Po stracie często odzywają się „kancelarie”, „agencje odzyskiwania środków” albo „specjaliści od blockchaina”, którzy za opłatą z góry obiecują odzyskać pieniądze. Bywa, że to ci sami ludzie, którzy cię oszukali, i znają już twoje dane. Nie płać nikomu za samą obietnicę odzyskania środków, a zwłaszcza komuś, kto sam cię znalazł.

Rozpoznawanie oszustw to tylko jeden element spokojnego inwestowania, a limit, plan na spadki i bezpieczeństwo środków układasz krok po kroku w kursie Krypto na Lata.